terug naar beginpagina

overgenomen uit de Reiskrant van het dagblad "de Telegraaf" van zaterdag 12 september 1992

Kolhorn mogelijk het best bewaarde Zuiderzeedorp

door Nico van der Zwet Slotenmaker

Er zijn folianten met verhalen over steden, dorpen en hele streken die door natuurgeweld ten onder zijn gegaan en op geen enkele kaart meer zijn terug te vinden. Maar deze ruwe kant van de geschiedenis kent ook zijn betere keerzijde. Op andere plaatsen zorgde de toorn der elementen er juist voor dat er iets van blijvende waarde ontstond.
Het Noordhollandse Kolhorn is daar een voorbeeld van. Toen de Westfriezen in het bijzonder stormachtige jaar 1333 begrepen dat ze de zoveelste slag tegen de Zuiderzee gingen verliezen, gaven ze de Heerenkoog en het dorp Gawijzend prijs aan het water en trokken zich terug achter een inlaagdijk. En juist op de plek waar de nieuwe dijk een bocht maakte ontstond Kolhorn, eerst een gehucht van louter vissers en wiermaaiers.
 

Wier
Want wier, dat onder anderen werd gebruikt bij de bedijking en dakbedekking, was er in overvloed.Er zijn geschiedschrijvers die menen dat namen als Wieringen, Wieringerwaard en Wieringermeer daar mee te maken hebben, maar in al die gevallen wordt gedoeld op het veel oudere begrip "wierd"dat hoogte of terp betekent.

Kolhorn, dat toen nog Colhorn heette, werd in latere jaren via de Hoogsloot een voorhaven van Schagen. Die Hoogsloot was eigenlijk een heel oude kreek die naar zee liep en ten behoeve van de dijkbouw tot een beter bevaarbare diepte werd uitgegraven. In een oude akte op die verpondingen van 1491, de tijd van Karel V, staat iets te lezen over de bezittingen van enkele notabelen uit Schagen: "12 rijnschepen die alle dagen van Colhorn, daer haer haven es, te zeewarts off ende toe voeren met bueter ende caes, tot Deventer ende brochten wederomme hout, zout, turf, rogge en al dat sij besigen mochten".
De Kolhorners profiteerden maar matig van deze handel. Er werden van turfschuren gebouwd, waarvan er nog een paar bewaard zijn gebleven, en in een van deze opgeknapte gebouwen wordt volgend voorjaar op de dijk een heus bezoekerscentrum geopend.¹ Opzienbarend, want het aan de weg timmeren is de Kolhorners vreemd. Vroeger was daar al helemaal geen aanleiding toe, want de "Heerlyckheidt"Schagen, waaronder het dorp ressorteerde, beschouwde het voornamelijk als een verbanningsoord waar het uitschot naar toe werd verwezen.
Kolhorn, huisjes aan de Oude Streek.  foto Ineke Smit 1992

Roerig
Dat leverde de nodige problemen op, al is er dan in die roerige jaren ook nog nooit iemand in Kolhorn opgehangen. Dat kon niet eens, want de Kolhorners mochten geen recht spreken en hadden - zo wil het verhaal - ook helemaal niets om aan op te hangen. Dat gebeurde dan bij de eeuwige rivaal Barsingerhorn, waar menige Kolhorner tot de strop werd veroordeeld in het rechthuis dat er nog steeds prima bijstaat en vandaag de dag voor veel prozaïscher doeleinden wordt gebruikt. Zo geliefd is deze stek bij trouwlustigen, dat er soms wel vier huwelijken per dag worden gesloten.
Of daar ook Kolhorners bij zijn durf ik maar niet te vragen, want voor je het weet ben je betrokken bij de ruzie. Dat leeft nog erg in deze streken. Zo verneem ik bijvoorbeld dat die van Winkel het nog steeds niet goed kunnen hebben met die van Nieuwe Niedorp, vroeger twee zelfstandige gemeentes die nu onder de noemer "Niedorp"vallen, evenals de dorpen 't Veldt, Zijdewind, Kolhorn, Lutjewinkel, Haringhuizen, Oude Niedorp, Barsingerhorn en de buurtschappen Moerbeek, Langereis, De Weel, Lutjekolhorn, De Strook, Niedorper Verlaat en De Kampen. Totaal gaat het dan om iets meer dan 10.000 inwoners op een totaal van 6554 hectare.

Ruimte zat dus nog in deze streek, maar over de invulling daarvan wordt veel van mening verschild. "Laat het maar echt landelijk blijven"zegt de een en een ander wil er wel wat meer dynamiek in zien. De eeuwige twistappel al zijn veranderingen - het woord"verbeteringen" laten we dan maar even achterwege - natuurlijk nooit tegen te houden.

Bewust
Daar is men zich in Kolhorn ook zeer van bewust. Van de jachthaven kan wel meer gemaakt worden, en het wonderschone dorp, daar mag je toch best een beetje mee te koop lopen.
Daar ben ik het mee eens. Misschien is het wel het best bewaarde Zuiderzeedorp van allemaal. Juist omdat niemand het kent waarschijnlijk. Want waar Enkhuizen, Stavoren, Medemblik, Hoorn, Workum en Hindelopen vroeger een aantal jaren in de vaart der volkeren voorop hebben gezeild en daar nu de toeristische vruchten van plukken, is men Kolhorn vergeten.
Niet geheel overigens, want toen het Zuiderzeemuseum in Enkhuizen werd gebouwd heeft men dat daar goed begrepen dat zonder een deel van Kolhorn toch nooit af zou kunnen. De Oude Streek, het meest Karakteristieke plekje van Kolhorn, bestaat nu dan ook op twee plaatsen.

Vangst
Hier te wandelen is een verademing. Juist omdat de vissers vroeger maar raak bouwden (niet gehinderd door autoriteiten die het al best vonden als men niet te hard schreeuwden) is er een mengelmoes van prachtige pandjes, poortjes en doorgangetjes ontstaan waaraan in eeuwen geen plank is toegevoegd of weggehaald.
De Nieuwe Streek - haaks op de oude - is ook al zoiets. Huis, straat en dan de voortuin aan het water. En ook in die tuin staan dan soms nog bebouwingen, zoals die van de visser die van zijn vrouw zijn vangst niet meer in haar (kruideniers)winkel mocht verkopen en met zijn aan bederf onderhevige waar mar aan de overkant van de straat moest verkassen om een toonbankje in te richten. Het staat er nog allemaal.

Ga er maar eens kijken. Vandaag op de nationale monumentendag² bijvoorbeeld. Wat Niedorp betreft wordt die op 11 uur geopend in de kerk van Haringhuizen, waarna een hoog gezelschap zich onder meer zal begeven naar de Groetpolder ten zuiden van Kolhorn waar op dit moment³ door en internationaal gezelschap opgravingen worden gedaan naar een nederzetting uit de tijd van de standvoetbekercultuur.
Dat betekent dat hier al 2500 jaar voor Christus mensen moeten hebben geleefd. De voormalige gemeentebode van Niedorp, Aat Wit, in zijn vrije tijd een verdienstelijk amateur-archeoloog, heeft de eerste stoot tot de ontdekking gegeven.
Heel interessant natuurlijk en misschien zelfs zo interessant dat er voor Kolhorn zelf geen tijd meer overschiet. Maar als je zo mooi bent mag je daar best hooghartig je schouders over ophalen
Fietsen, wandelen, varen, het kan allemaal in de gemeente Niedorp. Het telefoonnummer van de gemeentelijk VVV is 02262-2376 Wie specifiek in Kolhorn is geïnteresseerd kan bellen met 02243-1988(of 1422)⁴

1: dit was in 1993
2: dit was in 1992
3: dit was in 1992
4: voor Kolhorn is dit nu:
Kaper Watersport Kolkorn
Westfriesedijk 66a
Kolhorn
tel. 0224-531988 / 531422
Openstelling op winkeltijden. 
voor Niedorp is dit nu:
Kantoorboekhandel Julius
Dorpsstraat 103-105
Nieuwe Niedorp
tel. 0226-411276
Openstelling op winkeltijden. 
voor Barsingerhorn is dit:
't Raedthuys Barsingerhorn
Heerenweg 150
Barsingerhorn
tel. 0224-531323 / 531682
Beperkte openstelling.                                         Kolhorn 1992  foto Ineke Smit